De Groene Amsterdammer over voluntourism: "Een eigen aandeel in de liefdadigheidsmarkt

[23 januari 2017]
In de Groene Amsterdammer van afgelopen week is een uitgebreide reportage te lezen over vrijwilligerstoerisme. Het is geschreven door Bob Pierik en Anas Aremeyaw Anas. Het artikel schrijft vooral over uitwassen in Ghana, waar het bijna onmogelijk blijkt om het uitbaten van de op verkeerde leest geschoeide kindertehuizen aan te pakken.
Daarnaast komt ook de uitzendpraktijk in Nederland over het voetlicht, vooral door in te zoomen op de wijze waarop aanstaande vrijwilligers worden voorbereid op hun reis.
Het bestuur van Volunteer Correct is benaderd voor reflecties. Deze worden uitstekend verwoord in het artikel.
Je kunt het gehele artikel lezen op de website van de Groene Amsterdammer. We laten hier ook de inleiding zien met een ‘lees verder’.

Een eigen aandeel in de liefdadigheidsmarkt: ‘Goed doen in Afrika
Westerse vrijwilligers en gelddonaties houden een malafide Afrikaanse kindertehuisindustrie in stand. Ondanks onthullingen van wantoestanden blijft strengere controle van oplichterspraktijken uit.

‘Ik wil graag een mama zijn voor de kinderen en ze liefde en aandacht geven.’ Hermien Codrington gaat vrijwilligerswerk doen in Afrika, net als de twintig andere vrijwilligers die vandaag zijn verzameld op een zolderkamer in een voormalig gebouw van de protestantse diaconie in de Amstelhoven. Ze volgen een training van Stichting Muses die hen moet voorbereiden op het grote avontuur. De groep van vandaag ontbreekt het niet aan idealisme en energie om goed te doen in Afrika. Ze hebben hun reis al geboekt bij organisaties die hen begeleiden en van een plek voorzien in een kindertehuis, school, ziekenhuis of ergens anders. ‘Hoeveel van jullie gaan met kinderen werken?’ vraagt trainer Bianca Smit. De helft van de handen gaat omhoog. ‘Ik ben ook een huiler, ik smelt van die Afrikaanse smoeltjes. Ik hoop iets voor ze te kunnen betekenen’, reageert een deelnemer.

Duizenden Nederlandse jongeren trekken er jaarlijks op uit om in de Derde Wereld vrijwilligerswerk te doen. Vaak nemen ze na het behalen van het middelbare-schooldiploma een ‘tussenjaar’ en willen ze een paar maanden wat nuttigs doen. Vanuit Nederland zijn zestig à zeventig uitzendende organisaties in deze sector actief. Een van de grotere, Travel Active, zond in 2015 ruim drieduizend vrijwilligers uit. Vorig jaar werden bij Stichting Muses elfhonderd vrijwilligers getraind, dit jaar is het doel twaalfhonderd.

Wereldwijd lopen de schattingen uiteen van enkele miljoenen tot tien miljoen vrijwilligers per jaar, in een industrie die zo’n twee miljard dollar per jaar omzet. De kritiek neemt echter toe op dit voluntourism, zoals deze mengvorm van toerisme en vrijwilligerswerk inmiddels wordt genoemd. Niet alleen hebben de vaak ongeschoolde jongeren in de paar maanden dat ze bij een project zijn weinig toegevoegde waarde, ook zouden in de ontvangende landen malafide individuen en organisaties misbruik maken van de stroom mensen en vooral geld die hun kant op komt. Tijdens de Vakantiebeurs vorige week stelde het Better Care Network zelfs dat toeristen moeten stoppen met excursies naar weeshuizen in arme landen.

Lees verder

Verantwoord ‘loslaten’ van een kinderhuisproject - bijeenkomst Better Care Network

[1 september 2016]
Vrijwilligerswerk in kinderhuizen is een veelbesproken onderwerp in de afgelopen jaren. Better Care Network Nederland (BCNN) heeft als missie het ondersteunen van kinderen in ontwikkelingslanden en merkt dat de sector in beweging is en dat onder andere de vraag “Hoe ga ik op een verantwoorde manier om met het ‘loslaten’ van een kinderhuisproject?” leeft onder vrijwilligersorganisaties. Op 28 oktober aanstaande organiseert BCNN daarom een bijeenkomst voor uitzendende organisaties rond deze vraag.

De bijeenkomst is bedoeld als mogelijkheid voor organisaties om met elkaar in gesprek te gaan rond de dilemma’s die ze hierin in de praktijk tegen komen en om gezamenlijk kernpunten die van belang zijn bij het loslaten van een kinderhuisproject te formuleren. Travel Active zal de vraag vanuit haar perspectief toelichten en verder zal een aantal organisaties vertellen hoe zij dit loslaten hebben aangepakt in de praktijk.

Met deze bijeenkomst wil BCNN faciliteren dat organisaties die met deze vragen te maken hebben met elkaar in gesprek gaan, ideeën opdoen en samen tot vervolgstappen komen.

BCNN presenteert op korte termijn een programma met meer details. De middag zal van 14:00-16:30 uur duren. De locatie wordt op korte termijn bepaald (Utrecht, Leiden of Den Haag).

Voor elke organisatie die erbij wil zijn, neem contact op met Better Care Network Nederland via emailadres info@bettercarenetwork.nl.

Metro schrijft: "Nederlanders gelokt met nepweeskinderen"

[7 juni 2016; dit artikel verscheen ook op de website van Volunteer Correct]
Deze morgen stond er dit artikel in de Metro over ‘nepweeskindjes’. Volunteer Correct heeft daarover de volgende mail naar de redacteur gestuurd:

Dag Tjerk,
Vanmorgen trof mij, bestuurslid van stichting Volunteer Correct, een berichtje van jouw hand in MetroNieuws.
De strekking van het artikel is ons uit het hart gegrepen. Het is goed deze misstanden te agenderen. Wij hebben alleen wel een beetje een dubbel gevoel hierbij.

Nog maar enige weken geleden stond in dezelfde Metro een opportunistisch berichtje, waarin de (jonge) lezers werd opgeroepen, toch vooral aan een leuk kinderproject in een derde wereldland te gaan meewerken, ZONDER ook maar enige aandacht voor de nu wel onder de aandacht gebrachte gevaren die daarbij horen. (Zie in de nieuwsrubriek op deze website)

In dat artikel werden ook meerdere organisaties genoemd, waar je ‘zo’n prachtige bijdrage aan een betere wereld‘ tot uitvoering kan brengen. Wij hebben daarop contact opgenomen met deze organisaties. En ze waren ‘not amused’ met deze verkeerde aandacht.
In ieder geval: zo lijkt het allemaal wat opportunistisch, hoe de Metro omgaat met de wereld van het internationaal vrijwilligerswerk, waar inderdaad een boel niet in de haak is.

Volunteer Correct wil zich graag sterk maken voor de WEL goede ontwikkelingsorganisaties. Dat zijn organisaties die niet vrijwilligerswerk aanbieden als nieuwe niche in de reiswereld, maar ook echt een mooie actieve bijdrage mogelijk maken voor vrijwilligers of stagiairs, om aan een goed project mee te werken. Een project, welteverstaan, dat niet gewoonweg gecreëerd is voor de vrijwilligers, als verdienmodel. Inderdaad een situatie die veelal opgaat voor de beschreven nepweeshuizen.

Ik begrijp de grondslag van Metro natuurlijk wel: jullie hebben geen ruimte voor ‘achtergrondartikelen’. Toch verdient het wel aandacht en aanbeveling om enigszins genuanceerd bericht te geven. In jullie vorige artikeltje, werd deze zelfde UNICEF nog vermeld als “een van de organisatie waar je een prachtig vrijwilligersreis mee kunt boeken“. UNICEF liet ons toen ook al weten, dat erg merkwaardig te vinden.

Als je wat meer wilt weten over internationaal vrijwilligerswerk, dan kun je altijd met ons contact opnemen.

Hartelijk dank!

Namens Volunteer Correct,
Niko Winkel

"Waarom ik iedereen vrijwilligerswerk in kinderhuizen afraad"

[21 mei 2016]
Volunteer Correct-medeoprichter Reinier Vriend is gevraagd naar zijn mening over vrijwilligersreizen naar kinderhuizen. Die steekt hij niet onder stoelen of banken: voor hem is het over en sluiten met deze vorm van toerisme. ‘Jaarlijks vertrekken rond de 100.000 Nederlandse vrijwilligers naar het buitenland om daar vrijwilligerswerk te doen. Een groot deel daarvan komt daarbij in contact met kinderen in gezinsvervangende situaties; ook wel weeshuizen genoemd. De vaak goedbedoelde hulp van vrijwilligers kan op verschillende manieren schadelijk zijn voor de kinderen. Zet daarom je tijd, geld en moeite ergens anders voor in; de kinderen in kwestie help je van de regen in de drup.

Je bent je er misschien niet van bewust, maar jouw vrijwilligersreis naar een project met kinderen brengt risico’s met zich mee die structureler zijn en verder reiken dan jouw verblijf daar. Hoewel ik de volgende uitspraken volledig voor eigen rekening neem, zijn ze gebaseerd op gedegen wetenschappelijk onderzoek. Dit zijn vier redenen waarom ik al het vrijwilligerswerk bij ‘weeshuizen’ afraad.

Lees dit belangrijke artikel van mijn Volunteer Correct-bestuurscollega op de website van OneWorld!!

Vrijwilligersorganisaties worden zich meer bewust van gevaren weeshuistoerisme

[9 mei 2016]
Er is de laatste jaren in toenemende mate aandacht voor het weeshuistoerisme. Het aantal weeshuizen in derde wereldlanden stijgt nog steeds. In veel weeshuizen zijn de kinderen niet verweesd. Veel ouders brengen kinderen naar een weeshuis, omdat ze denken dat de kinderen het daar beter hebben of krijgen dan thuis. Het verstoort echter in hoge mate de sociale samenhang: kinderen raken los van hun familie.

Na de Unicef-campagne van een jaar geleden (“Children are not tourist attractions”) is het initiatief ‘Better Volunteering – Better Care’ nu een nieuwe campagne gestart, die zich vooral richt op de praktijk van vrijwilligerswerk in weeshuizen. De campagne noemen ze een ‘Blogging Blitz’: het betreft een campagne die één maand duurt en waarbij elke dag een weblogbijdrage wordt gepresenteerd door een van de deelnemers aan deze Blogging Blitz. Deze bijdragen zijn te lezen op de weblog van Better Volunteering Better Care.

orphansindiaVolunteer Correct maakt zich zorgen over de vele mogelijk dubieuze praktijken bij de inzet van vrijwilligers in weeshuisprojecten. In de Volunteer Correct Transparantie-index wordt daaraan ook specifiek aandacht geschonken. Ten minste dient sprake te zijn van het onderschrijven en gebruiken van de aandachtspunten zoals door Better Care Network Nederland zijn geformuleerd in de gids ‘Kinderen zonder thuis’. Volunteer Correct realiseert zich echter ook dat het formeel onderschrijven van deze aandachtspunten geen enkele praktische garantie biedt.

Nu er wereldwijd steeds meer aandacht komt voor de gevaren bij vrijwilligerswerk met kinderen – zie bijvoorbeeld ook de Facebook-pagina’s “Stop Orphanage Tourism” - gaan geleidelijk steeds meer vrijwilligerswerkorganisaties afstand nemen van weeshuisprojecten. Zo heeft SIW vorig jaar al aan Volunteer Correct laten weten, dat het niet langer vrijwilligers naar dit type projecten uitzendt.
De Stichting Luz Alba, die in Peru voor noodopvang zorgt voor in de steek gelaten of uit huis geplaatste kinderen, heeft onlangs besloten geen vrijwilligers uit het buitenland meer naar Peru te zenden. Recent heeft ook de vrijwilligersorganisatie Travel 4 Change laten weten, dat het niet langer projecten in wees- en kinderhuizen in de portefeuille heeft.

Volunteer Correct zal de komende maand ook aandacht besteden aan de Blogging Blitz en blijft zich inzetten voor de verbetering van de het internationale vrijwilligerswerk, waarvan het domein ‘werken met kinderen’ veruit het grootste is.

(Dit artikel is ook gepubliceerd op de website van Volunteer Correct)

Poverty Porn vs. Reality: Broken Kids?

[6 april 2016]
Bekka Ross Russell runt in Arusha, Tanzania, haar eigen NGO, genaamd ‘The Small Things’. The Small Things is een opvangcentrum voor kinderen. Bekka neemt stelling tegen de wijze waarop wereldwijd kinderen in ontwikkelingslanden ‘vermarkt’ worden in een vorm van vals sentimentaliteit gericht op het werven van donorbijdragen of vrijwilligers. In het Engels is er een beeldende kreet voor bedacht: ‘poverty porn’.

Ze schreef kort geleden een interessant verhaal op het weblog van Huffington Post. Het begint als volgt: “Ik was net als de meesten, ooit. Toen ik besloot om een jaar vrijwilligerswerk te gaan doen in Tanzania, zei ik dat ik liever niet in een weeshuis wilde werken. Ik houd van kinderen, maar juist daarom leek het mij niet goed om in een weeshuis te werken met getraumatiseerde, verweesde kinderen. Dat zou me te droevig zijn.
poverty porn1Mensen zijn geneigd, bewust of onbewust, om kinderen in twee categorieën te verdelen. Enerzijds gelukkige, gezonde, normale kinderen en anderzijds zielige, arme, sneue kinderen. Wij hebben nou eenmaal de mazzel gehad, dat we aan de welgestelde kant van de wereld geboren zijn. En die ‘poverty porn’, dat is een mooie tactiek om ons onder de neus te wrijven, wat voor mazzel wel hebben, en om op ons schuldgevoel te prikken, met het oog op donaties etc.
Maar weet je: het klopt helemaal niet! Hoewel de kinderen in Tanzania vaak heel veel verlies een ellende hebben moeten verwerken, zijn ze zonder uitzondering de blijste, gelukkigste en vrolijkste kinderen, die ik ooit heb ontmoet! En wat ook zo belangrijk is: er wordt heel veel van ze gehouden, al vanaf de dag dat ze geboren worden!”

poveryporn2Vervolgens gaat Bekka nader in op haar ervaringen in Tanzania; wat ze organiseert vanuit haar kinderproject ‘The Small Things’ (vooral gericht op het weer herstellen van familieverbanden) en ze stelt, dat het mogelijk is om een reëel perspectief te creëren op het respect voor de cultuur en gewoonten in een land als Tanzania, onderwijl een actieve bijdrage leverend aan zorg en ontwikkeling.
Ik vind dit artikel een mooi tegenwicht bieden tegen de vooronderstelling, dat ‘werken met kinderen’ (als vrijwilliger vanuit de 1e wereld) eigenlijk gewoon helemáál zou moeten worden ontmoedigd.
Je kunt het hele artikel lezen op de website van Huffington Post.

Website ‘The Small Things”
Artikel ‘But aren’t those kids broken? Poverty porn vs. Reality’ (Huffington Post)

Dit artikel is ook gepubliceerd op de website van Volunteer Correct

Redactioneel: Van weeshuizen naar familiezorg

[4 mei 2015]
“The change has started. We are seeing orphanages worldwide (…) transitioning into community and family support centers. They have not lost their vision to care for the most vulnerable children, but they are seeking better ways to accomplish it.” Andy Gray, de oprichter van de organisatie “Uniting for Children” ziet dat er sprake is van een positieve ontwikkeling. “But it’s also true we have a long way to go here.”

Armoede brengt kinderen in de zogenaamde weeshuizen, niet het fysiek ontbreken van ouders. Ouders hebben gewoon een mondje minder te voeden als er een kind naar een weeshuis gaat. Dat is een klein praktisch voordeeltje voor die ouders, maar de psychologische en maatschappelijke kosten van deze oplossing zijn uiteindelijk vele malen groter. Natuurlijk is het soms nodig een kind een ander thuis te geven. Bijvoorbeeld als het thuis te gevaarlijk is (misbruik) of als er van verwaarlozing sprake is. Maar wordt een kind daarna ‘geïnstitutionaliseerd’, dat schiet je aan beide kanten mis: ouders worden niet geholpen hun mogelijkheden te bevorderen en kinderen verliezen hun ouders. Ook vanuit onze eigen cultuur weten we, soms tot afgrijzen aan toe, hoezeer kinderen nog liever misbruik en verwaarlozing ondergaan, dan hun ouders te verliezen. Mick Pease vertelt in een ander artikel op de ‘Uniting for children’-website, dat hij heeft ondervonden dat er voor de lokale professionals vaak sprake is van een ‘opgelost probleem’ als een kind in een tehuis is terechtgekomen. Enige perceptie van de noden van een kind voorbij, om het maar zo te zeggen, ‘bed, bad en brood’ ontbreekt nog vaak.

En zo groeien kinderen groot zonder een valide basis om een bijdrage te leveren aan de maatschappelijke en economische groei van het land waarin ze groot zijn gebracht. De vicieuze cirkel.

Het is belangrijk, dat we onderzoeken hoe het nu precies zit met die ‘orphanages’. De meeste grote vrijwilligersuitzendbureaus gebruiken nog steeds deze term, hoezeer ze verderop in hun informatieverstrekking nader uitleggen, dat de kinderen lang niet allemaal ook ‘wonen’ in dit centrum en dat er een klemtoon ligt op de wens de kinderen weer onder te kunnen brengen bij hun ‘extended family’. Soms gaan ze ook zover dat ze vertellen, dat inderdaad veel kinderen nog ouders hebben, die zelfs ook in de buurt zijn. Soms ook zie je, dat als term ‘children’s home’ wordt gebruikt. Dat noopt ook wat minder tot de extra uitleg, dat ze vaak toch ouders hebben.

Andy Gray, met zeer uitgebreide ervaring in Cambodja, stelt dat residentiële hulp een allerlaatste noodmiddel kan en mag zijn, maar dat altijd eerst gezocht moet worden naar mogelijkheden om kinderen in hun familieomgeving te helpen. “Orphanages should be the last resort and a temporary one, because living with a family is better for a child’s development.”

Dat er nu nog zóveel sprake is van de promotie van vrijwilligerswerk in weeshuizen is verbijsterend. Al tien jaar wordt er veel geschreven over de negatieve effecten voor de kinderen, de soms gruwelijke misstanden in de praktijk en ook over hoe discutabel het is welke rol een vrijwilliger in dit geheel krijgt.

Daar tegenover staat, dat er wereldwijd honderden projecten zijn, die zich huns ondanks nog steeds profileren als weeshuis of ‘children’s home’, doch die wel degelijk zich primair inzetten om kinderen bij hun familie houden of brengen.

Hoe je als aanstaande vrijwilliger hier je weg in moet vinden, dat is vooralsnog een ongewisse zaak. Momenteel lijkt de enige reële optie om vooraf te weten of je écht met een familie-gebaseerd kinderzorg-project te maken hebt, gelegen te liggen in ervaringsverhalen van anderen.

Misschien is het een idee om een platform te creëren, waar deze projecten zich kunnen (laten) profileren. Overigens moeten we dan ook het volgende probleem adresseren. Zijn enthousiasme, energie en ‘a good heart’ voldoende om je als vrijwilliger in te zetten? Als er primair niet meer ‘op kindjes gepast’ hoeft te worden, doch dat het gaat om gemeenschapsontwikkeling, is er dan niet nood voor een totaal andere vrijwilliger?

Verdiep je verder: Uniting for Children
Foto's: Uniting for Children
[Dit artikel is tevens gepubliceerd op Volunteer Correct]

Trouw: "Er is zeker wat mis met al die westerse vrijwilligers"

[29 oktober 2014]
Westerse vrijwilligers die zich storten op arme landen, wat is daar mis mee? Veel, betoogt Mark Franken van Movisie. 'Dit kan toch nooit de bedoeling zijn?Vrijwilligerswerk in een ontwikkelingsland, ook wel voluntourism genoemd, is populair onder jongeren. Unicef meldde onlangs dat er nu sprake is van een te grote toestroom van vrijwilligers naar met name projecten met kwetsbare kinderen. Unicef start daarom de internationale campagne Children are not tourist attractions. De uitwassen gaan echter nog veel verder.

Lees het hele opinie-artikel op de website van Trouw.